Diabetes

door | 22 januari 2021

Deze les gaat over diabetes mellitus oftewel suikerziekte. Het medisch behandelen van mensen met diabetes is een taak van de diëtist en de arts en niet van de leefstijlcoach. De leefstijlcoach kan wel een rol spelen in het aanleren en volhouden van gezonde gewoontes.

In november 2020 geeft het Diabetesfonds de volgende cijfers over diabetes:

  • Ruim 1,1 miljoen Nederlanders hebben diabetes, dus 1 op de 14 Nederlanders. Iets meer mannen dan vrouwen.
  • Naar schatting zijn er meer dan 1,1 miljoen Nederlanders met prediabetes, een voorfase van diabetes type 2.
  • Daarnaast zijn er ook mensen die diabetes hebben, maar dit nog niet weten. Het is niet bekend hoe groot deze groep is.
  • 52.000 Nederlanders per jaar horen dat ze diabetes hebben. Dat zijn 1.000 mensen per week, 150 per dag.
  • 90% van de mensen met diabetes heeft diabetes type 2.
  • Van de huidige volwassen Nederlanders van 45 jaar en ouder krijgt naar verwachting 1 op de 3 in de toekomst diabetes type 2.
  • In 2040 zijn er naar schatting bijna 1,5 miljoen mensen met diabetes.
  • Bij mensen van Hindoestaans-Surinaamse afkomst komt diabetes het vaakst voor. Van de mensen boven de 60 jaar heeft zelfs 37% diabetes.
  • Bij mensen van Turkse, Marokkaanse en Surinaamse afkomst komt diabetes twee tot drie keer vaker voor dan bij autochtone Nederlanders.
  • Kinderen van Marokkaanse afkomst hebben meer kans op diabetes type 1; kinderen van Surinaamse en Turkse afkomst hebben juist minder kans.

Wat is diabetes?

Als je diabetes mellitus hebt, is de glucosewaarde in je bloed chronisch verhoogd. Dit wordt veroorzaakt doordat je alvleesklier niet of onvoldoende insuline produceert en/of doordat de lichaamscellen niet (meer) goed reageren op insuline. Insuline heeft als taak om je cellen glucose te laten opnemen. Gebeurt dit niet voldoende, dan blijft er teveel glucose in je bloed aanwezig. Dit zorgt op veel fronten voor disbalans in je lichaam. Zo is een aanhoudelijk te hoog bloedglucosegehalte schadelijk voor je organen en je zenuwen. Dit kan o.a. leiden tot oogklachten, hart- en vaatziekten, nieraandoeningen en een diabetesvoet.

Soorten diabetes

De twee belangrijkste vormen van diabetes zijn diabetes type 1 en diabetes type 2. Hier concentreren we ons op deze twee vormen. Voor de liefhebbers worden op de website van het Diabetesfonds ook de andere, zeldzamere vormen beschreven. Bij mensen met diabetes type 1 richt het afweersysteem zich tegen de eilandjes van Langerhans (een onderdeel van de alvleesklier). Dit wordt een auto-immuunreactie genoemd. Het afweersysteem vernietigt de eilandjes van Langerhans. Daardoor wordt steeds minder insuline geproduceerd en stijgt de hoeveelheid suiker in het bloed.

Vroeger werd diabetes type 1 ook wel jeugddiabetes genoemd. Het ontstaat vaak op jongere leeftijd, maar kan ook op latere leeftijd ontstaan. 10% van de mensen met diabetes heeft type 1. Type 1 kan vrij plotseling ontstaan. Waarschijnlijk is diabetes type 1 deels erfelijk, maar het lijkt er op dat er nog een prikkel nodig is om de ziekte echt te krijgen. Een voorbeeld van zo’n prikkel is een virusinfectie. Als een van je ouders diabetes mellitus type 1 heeft, is er een kans van ongeveer 3-6% dat jij het ook ontwikkelt tijdens je leven.

Mensen met diabetes type 1 vertonen voor de diagnose vaak de volgende symptomen:

  • veel dorst
  • drang om vaak te plassen (ook ’s nachts)
  • gewichtsverlies
  • vermoeidheid

Zodra iemand deze klachten heeft kan de huisarts laten testen of er sprake is van diabetes. Er wordt als je nuchter bent een druppel bloed uit je vinger geprikt. Nuchter betekent dat je acht uur voor het prikken niets hebt gegeten of gedronken (behalve water). Met een bloedglucosemeter kan de bloedglucose worden vast gesteld. In de tabel is weergegeven wat normale waarden zijn. Bij ouderen kunnen deze waarden iets afwijken.

Conclusie Nuchter geprikt Niet nuchter geprikt
Normaal ≤ 6,0 < 7,8
Gestoorde glucose ≥ 6,1 en ≤ 6,9  
Diabetes >6,9 > 11,0

Als vast staat dat je diabetes type 1 hebt, krijg je direct insulinetherapie. Het doel hierbij is om de nuchtere bloedglucosewaarden tussen de 4 en 8 mmol/l te houden.

Mensen met diabetes type 2 zijn verminderd gevoelig voor insuline en maken meestal minder insuline aan. Eerst maakt het lichaam extra insuline aan, maar na verloop van tijd steeds minder. Type 2 diabetes ontstaat geleidelijk en wordt daarom vaak pas laat ontdekt. 90% van de mensen met diabetes heeft type 2. Risicofactoren voor het krijgen van diabetes type 2:

  • leeftijd (hoe ouder, des te groter het risico
  • overgewicht, vooral rond de buik
  • verhoogd cholesterolgehalte
  • vader, moeder, broer of zus met diabetes type 2
  • hoge bloeddruk
  • als je zwangerschapsdiabetes hebt gehad of een baby hebt gekregen van meer dan 9 pond, of als je moeder zwangerschapsdiabetes heeft gehad
  • roken
  • gebrek aan lichamelijke activiteit
  • Surinaams-Hindoestaanse, Turkse of Marokkaanse afkomst
  • gebruik van prednison of bepaalde medicijnen tegen psychoses
  • PCOS, coeliakie of hemochromatose

De klachten bij diabetes type 2 zijn vergelijkbaar met die van type 1. Ook de diagnose van diabetes type 2 gaat net als bij diabetes 1 met behulp van bloedonderzoek.

De behandeling van diabetes type 2 bestaat meestal uit verschillende onderdelen:

  • Bloedglucose tussen 4 en 10 mmol/l houden (meestal met tabletten)
  • Gezond gewicht bereiken en vasthouden
  • Voeding aanpassen: koolhydraten in evenwicht brengen
  • Cholesterolgehalte in het bloed verlagen
  • Bloeddruk verlagen
  • Bezoek aan diabeteszorgverleners

Hypo en hyper

Normaal schommelt de bloedglucose waarde tussen 4 en 8 mmol/l. De behandeling van diabetes mellitus is er dus op gericht om de bloedglucose waarde niet buiten deze grenzen laten schommelen. Er zijn echter veel factoren die invloed hebben op de bloedglucosespiegel, zoals eten, drinken, sporten, stress en griep.

Hypoglykemie (ook wel hypo genoemd) is een te laag glucose waarde (<4 mmol/l). Klachten die zich hierbij kunnen voordoen, zijn zweten, trillen, duizeligheid, hongerig gevoel, hoofdpijn, moeheid, slecht humeur en een verminderd concentratievermogen. Bij een acute hypo wordt vaak een suikerrijke drank en/of iets te eten gegeven. Als iemand bewusteloos raakt door de hypo, kan er glucose of glucagon worden ingespoten.

Hyperglykemie (ook wel hyper genoemd) is een te hoog glucoseniveau in het bloed(>8 mmol/l). Klachten die zich hierbij kunnen voordoen, zijn veel plassen, veel dorst hebben en houden, vermoeidheid, mogelijk plotseling extreme humeurigheid en een gevoel van algehele malaise. Het kan helpen om veel water te drinken of insuline te spuiten.

Zowel het risico op een hypo als een hyper kan op de langere termijn worden verminderd door een gezonde leefstijl. Naast de vaak benoemde onderwerpen voeding en bewegen, hebben stress en slaap een grote invloed.

Hoe kan diabetes verminderd of voorkomen worden?

Diabetes type 2 kan in veel gevallen worden verminderd en soms zelfs helemaal worden overwonnen door een gezonde leefstijl te ontwikkelen. De leefstijlcoach kan dan ook een belangrijke rol spelen bij de ondersteuning van mensen met diabetes.

In 2010 is er door de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) de zorgstandaard diabetes uitgebracht en in 2018 is deze geactualiseerd. Het doel van deze standaard is dat de patiënt eenduidig wordt geïnformeerd. Adviezen zijn gericht op gezonde voeding en voldoende bewegen.

De behandeling op de langere termijn is gericht op leefstijlveranderingen waarbij naast voeding aandacht wordt besteed aan bewegen. Op de kortere termijn kan bij een groot overgewicht snel afvallen zinvol zijn. Dit kan o.a. door het (tijdelijk) beperken van koolhydraten.

Voedingsrichtlijnen voor de diabetespatiënt

Aangezien 80% van de mensen met diabetes type 2 overgewicht heeft, is afvallen het belangrijkste streven. Er is een grote gezondheidswinst als mensen 5 tot 15% van hun gewicht verliezen en 10% van hun buikomvang. Daarbij is natuurlijk de bedoeling dat mensen blijvend hun gewoontes veranderen.

Bij mensen met diabetes type 1 moet het voedingspatroon en in het bijzonder de inname van koolhydraten goed worden afgestemd met de toegediende insuline.

Nederlandse Norm Gezond Bewegen voor diabetici

Bij type-1-diabetespatienten verbetert de bloedsuikerspiegel soms wel door bewegen en soms niet. Bewegen is echter altijd goed, omdat het het risico verlaagt op coronaire aandoeningen, die vaak tegelijk voorkomen met diabetes. Er moet bij deze patiënten goed gelet worden op de voeten, omdat zij last kunnen hebben van perifere neuropathie en dus gevoelloze voeten en een slechte doorbloeding kunnen krijgen. Er kunnen (ernstige) beschadigingen ontstaan zonder dat zij het opmerken.

Bij type-2-diabetes heeft inspanning een goed effect. Het zorgt ervoor dat glucose beter wordt opgenomen, waardoor de ongevoeligheid voor insuline in de cellen afneemt. Hiermee neemt dus ook de diabetes af. In sommige gevallen kan deze zelfs volledig verdwijnen.

In de zorgstandaard is het advies voor mensen met diabetes om te bewegen als volgt:

Wie Hoeveel? Minstens Hoe vaak?
Volwassenen 30 minuten matig intensief Minimaal 5 dagen/week
Kinderen en mensen met overgewicht 60 minuten matig intensief Iedere dag

Organisaties die zich bezig houden met diabeteszorg

De drie belangrijkste organisaties die zich met diabetes bezig houden zijn de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF), het Diabetes Fonds en de Diabetes Vereniging Nederland (DVN).

  • De Nederlandse Diabetes Federatie houdt zich bezig met de preventie en zorg van mensen met diabetes. Zij zijn verantwoordelijk voor de zorgstandaard voor mensen met diabetes.
  • Het Diabetes Fonds maakt zich sterk om diabetes en complicaties te voorkomen en te genezen. Om dat te bereiken zamelt het Diabetes Fonds geld in voor wetenschappelijk onderzoek en voorlichting.
  • De Diabetes Vereniging Nederland is een patiëntenorganisatie en behartigt de belangen van mensen met diabetes.
Categorie: